Nowy sezon wywiadów podcastu EduKOSMOS otwieramy rozmową, która dotyka jednego z najbardziej zapalnych tematów w polskiej edukacji. Gościnią 302. odcinka jest Dorota Dziamska* – pedagożka, autorka koncepcji edukacyjnych i współtwórczyni tzw. admonicji do projektowanej reformy edukacji 2026.
Rozmowa nie jest opisem założeń ministerialnych „z broszury”, lecz krytyczną analizą procesu zmian: ich źródeł, intencji oraz potencjalnych skutków dla dzieci, nauczycieli i całego systemu oświaty.
Listen to „EDK#302: Czego nie widać w projekcie REFORMY EDUKACJI 2026? – Dorota Dziamska” on Spreaker.Reforma czy polityczny eksperyment?
Już na początku pada mocne pytanie: czy mamy dziś do czynienia z realną reformą opartą na badaniach, czy raczej z eksperymentem politycznym prowadzonym bez rzetelnej diagnozy systemu? Dorota Dziamska wskazuje, że proponowane zmiany nie są poprzedzone długofalowymi badaniami naukowymi, a konsultacje miały w dużej mierze charakter pozorny. Mimo licznych głosów nauczycieli i ekspertów, postulujących zachowanie obecnych podstaw w przedszkolu i edukacji wczesnoszkolnej, decyzje zapadły odgórnie.
Zespół praktyków i naukowców
Istotnym wątkiem rozmowy jest skład zespołu, który przygotował alternatywną podstawę programową. Tworzyli go doświadczeni nauczyciele, metodycy, dyrektorzy szkół oraz naukowcy – osoby z realnym dorobkiem publikacyjnym i praktyką edukacyjną. Koncepcja została osadzona w poznawczej teorii rozwoju dziecka autorstwa profesora Ryszard Więckowski, kontynuując ideę kształcenia integralnego, w której rozwój poznawczy, emocjonalny i społeczny dziecka traktowany jest jako całość.
Zagrożona autonomia nauczyciela
Jednym z kluczowych tematów jest zmiana roli nauczyciela. Projekt reformy wprowadza pojęcie „obowiązkowych zdarzeń edukacyjnych” oraz „profilu absolwenta”, co – zdaniem Doroty Dziamskiej – prowadzi do manualnego sterowania szkołą z poziomu ministerstwa. Ogranicza to autonomię nauczyciela, sprowadzając jego rolę do realizatora odgórnych scenariuszy, a nie profesjonalisty diagnozującego potrzeby konkretnego dziecka.
Dehumanizacja edukacji
W rozmowie pada także mocne określenie: dehumanizacja edukacji. Oznacza ono odejście od patrzenia na dziecko jako osobę na rzecz skupienia się na mierzalnych „efektach kształcenia”. Oddzielenie wychowania od nauczania, presja na efektywność i standaryzację oraz wczesne narzucanie kompetencji społecznych i obywatelskich – to, zdaniem gościni, droga donikąd.
Co zamiast wielkiej reformy?
Na zakończenie pojawia się pytanie o realne, możliwe do wdrożenia zmiany. Odpowiedź jest zaskakująco prosta: rzetelna diagnoza, lepsze przygotowanie nauczycieli do diagnostyki pedagogicznej oraz „odchudzenie” podręczników, które dziś często wykraczają daleko poza podstawę programową.
Ten odcinek EduKOSMOS to spokojna, ale bardzo stanowcza rozmowa o granicach władzy nad edukacją, odpowiedzialności decydentów i potrzebie ochrony autonomii nauczyciela – w imię dobra dziecka, które w reformach zbyt łatwo znika z pola widzenia.
W odcinku zapraszamy:
- do bezpłatnego newslettera Daltońskie Wieści,
- na Konferencję Daltońską – 24 października 2026 w Łodzi,
- oraz do dzielenia się refleksjami w komentarzach pod odcinkiem.
👉 Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o naszej pasji czyli planie daltońskim, sięgnij po nasze książki, kursy online i szkolenia – wszystkie oparte na Planie Daltońskim i skierowane do rodziców oraz nauczycieli, którzy chcą wychowywać dzieci na odpornych i świadomych młodych ludzi.(https://plandaltonskipl/ksiazki/)
📩 Dołącz też do naszego newslettera, aby dostawać kolejne materiały i wskazówki: https://daltonskiewiesci.pl.
🎧 Słuchaj EduKOSMOSu tam, gdzie Ci wygodnie – na Spotify, Apple Podcasts, YouTube lub bezpośrednio na naszej stronie.
* Dorota Dziamska:
Pedagog (UAM), harcmistrzyni, nauczycielka przedszkola i edukacji wczesnoszkolnej, nauczyciel akademicki, wykładowca Centralnej Szkoły Instruktorów Zuchowych ZHP. Konsultant metodyczny, dyrektor Pracowni Pedagogicznej im. prof. Ryszarda Więckowskiego. Redaktor merytoryczny czasopisma Wychowanie w Przedszkolu (2017–2021). Założycielka Polskiego Centrum Origami. Twórca modeli i metod wykorzystania origami w edukacji, prezentowanych na międzynarodowych kongresach i warsztatach. Jej zawodową pasją jest implementacja założeń pedagogiki oczekiwań dziecka, tworzenie niekonwencjonalnych form pracy z dziećmi wiodących do zaspokojenia tzw. „dziecięcego głodu ruchu“. Autorka systemu kształcenia i terapii Edukacja przez ruch, którego tworzeniu poświęciła około 27 lat. Zajmuje się upowszechnianiem systemu w Polsce i poza jej granicami, prowadząc praktyczne szkolenia i warsztaty z nauczycielami, tworząc serie książek i pomocy multimedialnych.
Autorka około 150 publikacji: artykułów pedagogicznych, skryptów metodycznych, programów nauczania, serii wydawniczych dla pedagogów i dzieci, filmów edukacyjnych. Koordynator ekspertów Ministerstwa Edukacji Narodowej piszących podstawy programowe dla wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej 2017 r. Promotorka idei powszechnej dwujęzyczności. Prowadzi działalność społeczną na rzecz dzieci i rodziców jako ekspert Fundacji Rzecznik Praw Rodziców oraz ekspert Stowarzyszenia Nasze Dzieci – Razem Przeciw Alienacji w Rodzinie.
Jej osiągnięcia zostały docenione m.in. Wyróżnieniem Kuratora Oświaty i Wychowania (1993), Nagrodą Prezydenta Miasta Poznania I stopnia (1996), Nagrodą Ministra Edukacji Narodowej I stopnia (1999).
W 2021 roku została odznaczona Medalem Komisji Edukacji Narodowej.